Je wilt iets bestellen en krijgt ineens de vraag om een foto van je identiteitsbewijs. Voor de veiligheid, staat erbij. Maar wiens veiligheid is daarmee geholpen? Nu banken en KPN werken aan identificatiewallet MyCheck, komt een herkenbare vraag opnieuw op tafel: als een bedrijf vraagt om je identiteitsbewijs, welke gegevens hebben ze dan echt nodig?
MyCheck moet controleren met minder gegevens mogelijk maken
ABN AMRO, Achmea, ASN Bank, Deloitte, KPN en Rabobank ontwikkelen samen MyCheck. In de aankondiging van KPN van 13 oktober beschrijven ze een app waarmee gebruikers bijvoorbeeld hun leeftijd kunnen bewijzen en zelf kiezen welke gegevens ze delen. Bij een leeftijdscontrole zou dan geen volledige naam, adres of geboortedatum nodig zijn.
Tweakers berichtte op 14 oktober dat de dienst nog ontwikkeld moet worden. Ook de precieze manier waarop gegevens worden gecontroleerd, staat nog niet vast. MyCheck is dus een plan, geen verplichte nieuwe stap bij je volgende online bestelling.
Het idee erachter is wel bruikbaar voor een aankoop van vandaag. Soms wil een verkoper één ding weten, bijvoorbeeld of iemand oud genoeg is. Een heel identiteitsdocument bevat veel meer informatie. Die twee hoeven niet automatisch samen te gaan.
Je identiteit controleren is iets anders dan een kopie bewaren
Een winkel kan een reden hebben om te controleren met wie hij zaken doet. Dat maakt een verzoek om een volledige paspoortkopie nog niet vanzelfsprekend. Vraag daarom wat er precies gecontroleerd moet worden. Gaat het om je leeftijd, een afwijkend bezorgadres of een aankoop op afbetaling?
In Nederland mogen onder meer banken en werkgevers een volledige kopie vragen. De Rijksoverheid beschrijft per soort organisatie wat is toegestaan. Een controleverzoek van een bank kun je daarom niet zomaar vergelijken met dat van een webshop.
Bij een bestelling met een aparte kredietaanvraag kan bovendien een andere organisatie betrokken zijn dan de webshop zelf. Zoek uit wie de controle uitvoert. Een verzoek van een financiële dienstverlener beoordeel je niet op dezelfde manier als een onverklaarde vraag vanuit de klantenservice.
Stel deze vier vragen voordat je iets uploadt
- Waarom is mijn identiteitsbewijs nodig? Vraag welk gegeven gecontroleerd moet worden en waarom de informatie die de winkel al heeft niet volstaat. Een antwoord als ‘dat is ons beleid’ vertelt je nog weinig over het doel. Vraag om uitleg die op jouw bestelling aansluit.
- Kan de controle met minder gegevens? Misschien hoeft alleen je leeftijd bevestigd te worden, of kan de winkel uitleggen welke gegevens hij wél nodig heeft. Ga niet zelf gokken wat de controle vereist. Laat de ontvanger concreet aangeven waarom een volledige kopie nodig zou zijn en op welke wettelijke verplichting die zich beroept.
- Wie ontvangt de gegevens? Controleer of het verzoek echt van de webshop of de genoemde dienstverlener komt. Open bij twijfel zelf de website en neem via de daar vermelde contactgegevens contact op. Een bekend logo in een e-mail is geen reden om zonder nadenken een document mee te sturen.
- Wat gebeurt er daarna met de kopie? Vraag wie toegang krijgt, waarom het document bewaard wordt en hoelang. Bewaar het antwoord. Blijft onduidelijk wie jouw bestand ontvangt of waarvoor het wordt gebruikt, pauzeer dan het uploaden totdat je een begrijpelijke uitleg hebt.
Je kunt bijvoorbeeld schrijven: ‘Jullie vragen om een kopie van mijn identiteitsbewijs voor bestelling [ordernummer]. Welk gegeven moeten jullie controleren, waarom is de kopie nodig en kan dit ook op een andere manier?’ Zo houd je het gesprek concreet, zonder meteen van kwade bedoelingen uit te gaan.
Een kopie afschermen is geen vrijbrief om hem te delen
Is duidelijk geworden dat een kopie nodig is? De KopieID-app van de Rijksoverheid helpt bij het afschermen van overbodige gegevens op Nederlandse identiteitsdocumenten. Je kunt ook een watermerk toevoegen met de ontvanger, het doel en de datum. Welke gegevens je afschermt, hangt af van de controle en de organisatie.
Dat laatste verdient aandacht. Bij een wettelijke verplichting tot een volledige kopie mag je niet zomaar dezelfde bewerking toepassen als bij een andere controle. Vraag dus eerst wat vereist is. De app maakt een onnodig verzoek niet noodzakelijk en verandert een onbekende ontvanger niet in een betrouwbare partij.
Stuur ook geen leesbare kopie mee om een vraag over de controle te stellen. Beschrijf eerst het verzoek dat je hebt gekregen. De winkel kan uitleg geven zonder dat jouw paspoort alvast in de mailbox belandt.
Wat als je de kopie al hebt verstuurd?
Vraag de ontvanger te bevestigen wat er is ontvangen, waarvoor het wordt gebruikt en of de kopie nog nodig is. Verzoek om verwijdering van gegevens die niet nodig zijn en vraag om een schriftelijke reactie. Ga er niet van uit dat ieder document onmiddellijk verwijderd kan worden; laat de organisatie uitleggen waarom bewaren volgens haar nodig is.
Vermoed je misbruik? De Rijksoverheid waarschuwt voor identiteitsfraude met kopieën. Een kopie met identiteitsgegevens kan bijvoorbeeld worden misbruikt voor een lening of telefoonabonnement. Bewaar het oorspronkelijke verzoek, het webadres en de correspondentie, zodat je kunt laten zien wat er is gebeurd.
Kom je met de webshop niet verder over je aankoop of de manier waarop je klacht wordt behandeld? Via het GoTrusted Consumentenloket zet je het probleem helder op papier. Een aankoopklacht en mogelijk identiteitsmisbruik zijn verschillende problemen; een brief aan de winkel vervangt geen verdere hulp bij fraude.
Voor ondernemers begint vertrouwen bij een begrijpelijke controle
Lees je eigen controlebericht eens alsof je klant bent. Staat erin welk gegeven nodig is, wie de controle doet en wat er daarna met de gegevens gebeurt? Schrap een standaardverzoek om een volledige kopie als je niet kunt uitleggen waarom die nodig is. Laat bij twijfel het proces beoordelen voordat medewerkers documenten gaan verzamelen.
Een rustige uitleg geeft klanten iets concreets om op af te gaan. Dat past bij de aanpak van GoTrusted, waar reviews worden gecontroleerd en een Verified-webshop bij een negatieve beoordeling eerst de kans krijgt het probleem op te lossen. Gebruik terugkerende vragen om je bestelproces te verbeteren. Vertrouwen moet ook blijken op het moment dat je iets gevoeligs vraagt.
Jouw ervaring telt, ook voor de volgende koper
Beschrijf in een webshopreview hoe een controle werd uitgelegd en of je vragen beantwoord werden. Publiceer daarbij geen identiteitsdocument, documentnummer of andere privégegevens. Voor een productreview is juist je ervaring met het ontvangen artikel nuttig. De volgende koper heeft meer aan een concrete beschrijving dan aan een foto van jouw persoonsgegevens.
Probleem met een aankoop?
Reageert een webshop of verkooppartner niet? Of kom je er samen niet uit? Via het GoTrusted Consumentenloket zet je je klacht helder op papier. De webshop krijgt eerst de kans het op te lossen.
Nieuw: deel je productervaring
Iets gekocht dat je goed bevalt, of juist tegenvalt? Schrijf er een paar zinnen over. Daar heeft de volgende koper meer aan dan aan welke aanbeveling ook. Ons productreview-gedeelte is net open, dus jouw review kan een van de eerste zijn.
Veelgestelde vragen
Mag een webshop altijd een volledige kopie van mijn ID vragen?
Nee. Vraag welke controle nodig is en waarom daarvoor een volledige kopie wordt gevraagd. De regels verschillen per soort organisatie.
Is MyCheck al verplicht bij online aankopen?
Nee. De betrokken organisaties ontwikkelen de dienst nog. De aankondiging is geen verplichting om MyCheck te gebruiken bij een webshop.
Moet ik altijd mijn BSN en pasfoto afschermen?
Dat hangt af van de ontvanger en het doel. Vraag welke gegevens nodig zijn en of een volledige kopie wettelijk vereist is.
Maakt een watermerk iedere kopie veilig?
Een watermerk helpt misbruik moeilijker te maken. Het vervangt niet de controle of een kopie nodig is en of je de juiste ontvanger hebt. Deel geen document omdat er toevallig een watermerk op staat.
